Zakada Xoolaha Nool

Axaadiista saxiixaa waxaa kucad waajib nimada zakada Geela, Lo'da, iyo Ariga.

Ummada muxamadi yaduna waxay ku kulantay inay kucamal fasho, Shuruudaha waajibinaya zakada xoolaha nool,

1. - waa inay gaaraan xooluhu nisaab ama zaka goys kaad tiraah daba,
2. - waa inuu kasoo wareego sanad,
3. - waa inay ahaadaan xooluhu kuwo daaqa cawska roobka kubaxay ee an kharash kubixin sanadka intiisa badan, laakiin hadii xooluhu yihiin kuwo kunool cawsbeereedka latabcay ee kharashku kubaxay zako lagama rabo, jamhuurta culumaduna shardigaas ayey qaateen,

waxaase khilaafay Maalik iyo Leysi keliya oo waxay dheheen mar hadii xoolo nool waxani yihiin lama kalaqaadayo hasoofeen ama kuwo meeshooda lagu quudiyo hanoqdaane farqi makala laha oo marhaday nisaab gaaraan waa laga zakey nayaa,

laakiin axaadiistu waxay kucadahay in xoolaha laga zakeynayaa yihiin kuwa daaqa dooga banaanka kabaxay,

Zakada Geela

Wax zakaa lagama rabo geela ilaa uu gaaro 5 neef oo geel ah, Waxaana looga zakey nayaa sidatan hoos kucad,

• 5-----9 waxa lagabixinayaa neef ariya oo weliba ido ah,
• 10---14 waxa lagabixinayaa laba neef oo ido ah,
• 15---19 waxa lagabixinayaa sadex neef oo ido ah,
• 20---24 waxa lagabixinayaa afar neef oo ido ah,
• 25---35 waxa lagabixinayaa qaalin geel ah oo hal sano jir ah ee sanadkii labaad madaxa lagashay,
• 36---45 waxa lagabixinayaa qaalin labajir ah oo sanadkii sadexaad maxa lagashay,
• 46---60 waxa lagabixinayaa qaalin sadexjir ah oo sanadkii afraad madaxa lagashay,
• 61---75 waxa lagabixinayaa qaalin afarjir ah oo sanadkii shanaad madaxa lagashay,
• 76---90 waxa lagabixinayaa laba qaalmood oo labasanojir ah sanadkii sadexaadna madaxa lagalay,
• 91---120 waxa lagabixinayaa laba qaalmood oo sadexjirro ah sanadkii afraadna madaxa lagalay,
• markuu kasiyaado 120 waxaa lagabixinayaa afartankii kastaba qaalin labajir ah sanadkii sadexaadna madaxa lagashay, ama waxa lagabixinayaa kontonkii kastaba qaalin sadexjir ah oo sanadkii afraad madaxa lagashay,

qaaciidadaas ayaa loo kala ratibayaa oo haduu geelu ku imaan karo inuu ukala qaybsamo afartan afartan saas ayaa loo kalafariisi nayaa, haduu yahay geelu mid kuhaboon inloo kala qaybiyo konton kontona saas ayaa loo kala xisaabinayaa,

hadii qofku waayo neefkii kawaajibey geeliisa muxuu samay nayaa? tusaale ninkii laga rabey qaalin 4 sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin wuxuu heli karaa mid sadexjir ah, wuxuu bixinayaa taas sadex jirkaa wuxuuna ku kabayaa (kukordhinayaa) labaneef oo ari ah hadey usahlanaato, hadii kalena labaatan dirham ayuu ku kabayaa qalinta, sababtoo ah waaka qiimayartahay qaalintu tii laga rabey, saas darteed ayaa loo kabayaa,

Sidoo kale ninkii laga rabey qaalin 3 sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin wuxuu heli karaa mid afarjir ah, wuxuu bixinayaa taas afarjirkaa markaas waa inuu kii zakada qaadayey u celiyaa kan zakada bixinaya labaneef oo ari ah ama labaatan dirham, sababtoo ah qaalintu waaka qiimo sarraysaa tii laga rabey saas awgeed ayaa loogu celinayaa labada neef,ama labaatanka dirham, waxaa lafiirinayaa qiimo leeg ee lacagaha maanta laheli karo kamida, kaas ayaana markaas labixinayaa bedelkoodii,

Sidoo kale ninkii laga rabey qaalin 3 sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin wuxuu heli karaa mid laba sanojir ah taas ayuu dhiibayaa wuxuuna ku kabayaa sidaan horay kusoo marnay laba neef oo ari ah hadey ufudu daato hadii kalena wuxuu ku kabayaa labaatan dirham, Sidoo kale ninkii laga rabey qaalin laba sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin heli kara mid sadexjir ah wuxuu bixinayaa taas sadexjirkaa markaas ayuu kii zakada qaadayey wuxuu uceli nayaa laba neef oo ari ah ama labaatan dirham,

Sidoo kale ninkii laga rabey qaalin 2 sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin heli kara mid hal sanojir ah wuxuu bixinayaa taas sannadjirkaa wuxuuna ku kabayaa laba neef oo ari ah hadey u sahlanaato hadii kalena wuxuu ku kabayaa labaatan dirham, Sidoo kale ninkii lagarabey qaalin hal sanojir ah ee kawaayey geeliisa laakiin heli kara mid laba sanojir ah wuxuu bixinayaa taas labajirkaa markaas ayuu kii zakada qaadayey u celinayaa kan lagaqaadayo laba neef oo ari ah ama labaatan dirham,

Taasina waa geela zakadiisii oo ah tuuku camal falay Abuu bakarusidiiq Allaha karaali noqdee,

waxaana uga dambeeyey ee saas kucamal falay Cumar Ibnukhaddaab Allaha karaali noqdo dhamaantood, waxayna kullamaan sanayd dardaaran kiisii markuu geeryoodey amiirulmu’miniinkii Allaha karaali noqdee Cumar Ibnukhaddaab.

Zakada Lo'da

Waxzakaa lagama rabo lo,da ilaa aygaadho 30 daaqda dooga roobka kubaxay, markay gaadho lo,dii sodon oo sanad kasoo wareego waxaa looga zakaynayaa sidan,

• 30----39 waxaa lagabixnayaa dibi hal sanojir ah (tabiic)
• 40----59 waxaa lagabixinayaa qaalin lo,ah ee laba sanojir ah,
• 60----69 waxaa lagabixinayaa laba dibi ee hal sanojirro ah,
• 70----79 waxaa lagabixinayaa qaalin labajir ah iyo dibi sanadjir ah,
• 80----89 waxaa lagabixinayaa laba qaalmood ee labajirro ah,
• 90----99 waxaa lagabixinayaa sadex dibi oo hal sanojirro ah,
• 100---109 waxaa lagabixinayaa qaalin labajir ah iyo labadibi oo halsanojiro ah,
• 110----119 waxaa lagabixinayaa labaqaalmood oo labajirro ah iyo dibi halsanojir ah,
• 120----129 waxaa lagabixinayaa sadex qaalmood ee labajirro ah ama afar dibi oo halsano jirro ah,

wixii intaas kasiyaada waxaa lookala ratibayaa sidan, sodon kasta waxaa lagabixinayaa dibi halsanojir ah, afartan kastana waxa lagabixnayaa qaalin labasanojir ah, tusaale sadex meelood oo min sodon ah waa 90+40=230 waana qaabka lookala fariisinayo xoolaha markii laga zakeynaayo labadaas tiro hadba siday isku keeni karaan,

Zakada Ariga

Waxzakaa lagama rabo Ariga ilaa uu gaaro 40 neef oo daaqa dooga roobka kubaxay markaasna sanad kasoo wareego, waxaana looga zakeynayaa sidan,

• 40-----120 waxaa lagabixinayaa hal neef oo ari ha,
• 121---200 waxaa lagabixinayaa laba neef oo ari ah,
• 201---300 waxaa lagabixinayaa sadex neef oo ari ah,

markuu kasiyaado sadex boqol waxaa lagabixinayaa boqol kasta halneef oo Ari ah ee an waxceeba lahayn,

waa banaan tahay inlaga bixiyo kuwa labka ah sida orgiga iyo wanka waana laysku waafaq sanyahay waase hadii xoolaha laga zakaynayaa wadayihiin kuwa lab ah(macnaa lab waa wanka ama orgiga ama ratiga), laakiin xanafiyadu waxay dheheen hadii xooluhu dhamaan tood wada yihiin dhadig sida rida iyo laxda ama iskujir dhadig iyo labood waa banaan tahay in lagabixiyo kuwa labka ah,

waxaa kaloo baraarujin mudan masaafooyinka udhexeeya labada fariido ama labada meelood ee zakadu kawaajibayso sida culumadu isku itifaaqeen malaha wax zako ah, tusaale 25 ilaa 36 ee geela ah malaha intaas dhexda ahi wax zakaa, tusaale kale 30 ilaa 40 ee Lo,da ah malaha intaas labada boos udhaxaysaa wax zakaa, Arigiina waa sidoo kale 40 ilaa 120 wax zakaa malaha, tusaalahan keliya kamawado laakiin meelkasta ee udhexaysa labatiro waa looga qiyaas qaadanaya,

waxaa kaloo xusid mudan qofka zakada aruurinaya uma banaana inuu kaqaado neefka ugu qaalisan xoolaha ee ishu qabato, laakiin haduu yahay qofka dhiibayaa mid asagu naftiisu kuraali tahay wuu bixin karaa, hadii kalese waxaa laga qaadayaa neef dhexdhexaada ee an ahayn kulagasoo xulay maalkaas,

waxaa kalo xusid mudan inuusan bixin neef ceebleh ee ceebtiisu muuqato markii laweydiiyo dadka khibrada uleh xoolaha ay oran karaan kani waaneef xun, laakiin hadii xoolii oo dhami noqdaan kuwo wada ceebaysan markaas waxaa labixinayaa sida ugu wacan wixii lagaheli karo. Xoolaha oo lakalasaaro,ama lakulmiyo,

Xoolaha oo lakulmiyo ama lakalasaaro silooga fakado zakada bixinteeda waxaa kusugan sidan, Suweyd Ibnu quflata waxa lagaweriyey inuuyiri, waxa nooyimid zakaqaadihii Rasuulka nabadgelyo iyo naxariisi korkiisa hanoqotee, markaasaan waxan kamaqlay isagooleh, anagu maqaadno neef irmaan oo caano nuujinaya, mana kalasaarno xoolo wadajira, mana isugeyno.

xoolo kalasoocan, markaasaa waxa lookeenay hal geela oo kurus weyn,

markaasuu diidey inuu kaqaado, sababtu waa xoolaha kuwii ugu qiimaha badnaa ee layiri hakaqaadina. Daliilka labaad, Anas wuxuu kawaramay inuu Abuubakar uqoray Anas oo gudoomiya gobol ah xagiisa waraaq,

Abuubakar wuxuu hadalkiisa kubilaabay sidan, taniwaa sadaqadii waajibka ahayd (zakada) taasoo rasuulku nabadgelyo iyo naxariisi korkiisa hanoqotee kuwaajib yeelay muslimiinta dushooda, waxana kamid ahaa qoraalkaas ,lamakulmiyo laba kalasoocan, lamana kalasooco laba iskujirey ayadoo lagacabsanayo sadaqada,wixii labo isku darsadaan iyagaa isula noqonaya dhexdooda si sinaan ah) waxaa weriyey Bukhaari Macnaa waxaa loolajeedaa hadii labanin xoolo wadaagaan tusaale 40, neef oo ari ah ayaa waxaa wadaaga labanin midkastaana wuxuu leeyahay 20, neef markaas waxaa kabaxaaya halneef, wuxuuna kamid yahay labadooda midkood maalkiisa, kankalena wuxuu celinayaa neefkaas qiimaha kagasoo aadan xagiisa oo wuxuu siinayaa saaxiibkiisa xooluhu isugujiraan ee neefkaasi kabaxay xoolihiisa.

Maalik wuxuu kusheegay kitaabkiisa Muwadda’asagoo cadeynaya macnaa looga jeedo issugeynta iyo kalgeynta xoolaha wuxu yiri, sadex qof ayaa waxa midkastaa leeyahay 40 neef oo ari ah, midkastana waxaa laguleeyahay halneef, markaas ayey iskudarayaan sadexdii afartanaad oo waxay bixinayaan halneef, halkaas waxay kuqariyeen labaneef oo hadii midkastaa goonidiisa deganaan lahaa waxaa lagarabi lahaa halneef, laakiin waxay kadhigeen 120 neef oo halmeel wadadegan oo markaas lagarabo halneef oo keliya, kaasina waa tusaalaha isgeynta looga cararayo zakada,

Tusaalaha kalageynta looga fakanayo zakada waa ayadoo labaqof isugu jiraan 121 neef oo ari ah, markaas waxaa lagarabaa inay bixiyaan sadex neef, markaas ayey kalasoo canayaan ama kalasaarayaan oo markaas wuxuu midkastaa bixinayaa halneef oo keliya, halkaasna waxay kuqariyeen halneef oo hadey sidoodii hore isgudaasan lahaayeen waxaa looga baahnaa inay bixiyaan sadex neef, taasina waa zako kacararid waxbadan kadhacda dadka maalka jecel ee anku xisaabtamin waxay aakhiro kamudan doonaan

Zakada Rikaaska

Macnaha rikaasku waa duug laga helay maal oo kamida duugihii dadkii hore Aasteen, laguna helo hawl yari adigoon kuraadi wax maal ah iyo tacab kaagabaxay, laakiin wixii tacab iyo dadaal ama kharash kaagalo manoqonaayo rikaas,

Rikaaska waajibnimada zakada lagu xiray sifadiisa,

Waa waxkasta oo maal noqda sida Dahabka, Fiddada, Birta, Rasaasta, Sufurka, Iyo wixii lamida, Saasna waxaa qaba mad habka xanafiyada, xanaabilada, Isxaaq, Ibnu mundir, Riwaayad maalik kasugan, iyo shaafici labadisa qowl mid kamida, 

Rikaaska waxa kawaajibaya 

Waxaan horay kusoo qaadanay rikaasku inuu yahay wixii duug dadkii hore Aasteen laga helay, waxaana kawaajibaya shan meelood oo meel kamida waxana loo yaqaan (Khumus)

Afarta meelood ee soo harayna waxaa iskaleh ninkii ugu horeeyey ee dhulka iska lahaa hadii lagaranayo, haduu dhintayna kuwa dhaxalkiisa iska leh ayaa lasiinayaa hadii lagarto, hadii kuwaasoo Dhan lawaayo waxaa ladhigayaa Bangiga muslimiinta, sidaas waxaa qaba Abuu xaniifa, Maalik, Shaafici, iyo Muxamad,

Axmad iyo Abuu yuusuf waxay qabaan cidii heshay ayaa lasiinayaa markii khumuska lagasaaro haduusan sheegan ninkii dhulka lahaa,hadiise nin sheegto hadalkiisaa laraacayaa khumus kuna waaka waajibayaa haduu yaryahay iyo haduu badan yahayba loona fiirin maayo nisaab inuu gaaro maalka rikaasku, waana siday qabaan Abuu xaniifa iyo Axmad, waxaa kaloo jira riwaayadda ugu saxiixsan ee Maalik iyo qowlka dambe ee Shaafici waxay dheheen rikaasku waa inuu gaaro nisaab laakiin sanad inuu kasoo wareego loofiirin maayo,

Cida khumusku kuwaajibayo,

Jamhuurul culamaa waxay qabaan inuu khumusku kuwaajibayo qofkii hela Oo muslim ah ama gaal balan lalagalay ee balantii kujira,qof yar iyo qof waayeel ah, qof caqli qaba iyo qof waalan, waxaana kan waalan iyo kan ciyaalka ah maamulaya inuu kabixiyo weligooda, masuuliya dooda cidaleh, laakiin shaafici wuxuu kareebay gaalka heshiiska lala galay in laga qaado khumuska waadiidey,

Xagee lagu bixinayaa ama yaalasiinayaa khumuska?

Shaafici wuxuu qabaa in lagubixinaayo booska zakada lagubixiyo waana Siddeedii qolo ee qur aanku sheegay, wuxuuna daliishadey waxa kusugan Axmad iyo Beyhaqi ee laga werinayo Bishri, kana werinayo nin qoladiisaa, wuxuu yiri ninkaasi, waxaa igusoo dhacday dushayda selled (qariirad) oo kasoo dhacday deyr baaliyoobey (duugoobey) ee magaalada kuufa kamida waxaana kujirey afar kun oo Dirham, markaasaan waxaan la aadey Cali ibnu abii daalib Allaha karaali noqdee markaasuu yiri cali uqaybi shan meelood, markaasaan qaybiyey, Calina wuxuu qaaday khumuskii lawaajibiyey wuxuuna isiiyey afartii meelood ee kale, markaan dhaqaaqay ayuu iiyeeray wuxuna yiri jiiraan kaaga makujiraan dad fuqaro masaakiin ah? Waxaan iri haa, markaasuu yiri qaad khumuskan oo uqaybi dhexdooda,

laakiin Abuu xaniifa, Maalik,iyo Axmad waxay qabaan in lagu bixinaayo meeshii lagu bixin jiray feyga, (waa xoolaha lagaqaado gaalada lalajahaadayo ee laga qabsado ayadoon dagaal dhicin waxana sharcigu uyaqaan Fey,)

Taasna waxay udaliishadeen waxa laga weriyey Shacbiyu oo ah inuu nin helay kun Diinaar ee laduugey magaalada madiina markaasuu ulayimid Cumar Ibnu Khadaab Allaha karaali noqdee, markaasuu kaqaaday khumuskii 200 ee diinaar intii soo hartayna ninkii buu siiyey markaasuu cumar bilaabay inuu uqaybinayo dadkii sooxaadiray ee muslimiinta kamidahaa, markaas ayaa waxa kasoo haray in dheeraad ah markaasuu yiri mee ninkii danaaniirtaan iska lahaa? markaasuu isusoo taagey ninkii, markaasuu Cumar yiri, qaado diinaaradaan adaa iskalehe, wuxuna kamid noqday dadkii waxloo qaybinayey asagoo afar meelood horay loosiiyey.

Waxa baddakasoo baxa zakadiisa

Jamhuurta culumadu waxay qabaan inaan zako laga rabin dhamaan wixii badda kasoobaxa oo ay kamid yihiin Luulka, Murjaanka, Zabarjadka, Canbarka, Kaluunka, iyo wixii lamida,

laakiin Axmad labadiisa riwaayo midood ayaa waxa kusugan waxa badda kasoo baxaa haduu gaaro nisaab waxa laga rabaa zako, waxa kaloo laba kuwaas aynu soo sheegnay kamida kuwaafaqay Abuu Yuusuf, waana Luulka iyo Canbarka,

Ibnu cabaas Allaha karaali noqdee wuxu yiri canbarku wax zakaa malaha waana shey badu soo tuudhay,

Jaabirna wuxu yiri canbarku zako malaha ee waaqanimo ninkii qaata, 

Maalka faa iidada ah zakadiisa,

Qofkii faa iida maal kamida noocyada loo eego sanad inuu kasoo wareego, maalkale oo kasokeeyana an lahayn, maalkaasoo gaaraya nisaab, ama wuxu horay ulahaa maal kale oo kayar nisaab laakiin markii laysku daro labada qaybood waxay gaarayaan nisaab markaas ayuu kabilaabayaa inuu sanad utiriyo maalkaas, markii sanadku dhamaadona waxaa kuwaajibaya zako, qofkii haysta xoolo gaaraya nisaab faa iidaduu helaa sadex midkood kama marna, ama waa sadex midkood,

1. -inuu yahay maalka faa iidadu midkasoo galay ganacsi ama xoola nool oo isdhalay ee ubad yaryari kusoo kordheen, kuwaas lafaa iidey waxaa lagu tirinayaa maalkii asalka ahaa ee hore waxana lagawada zakeynayaa mudadii laga zakayn jirey maalka hore ee asalka ah, laakiin ninkii haysta hanti ganacsi ama xoola nool, kuwaasoo gaaraya nisaab, haduu markaas faa iida kahelo ganacsigii, xoolihiina dhalaan ubad yaryar markaas zako inuu kabixiyo ayaa kuwaajibaysa faa iidada iyo asalka oo wadajira, wax khilaafina kamajiraan,

    

2. -tanlabaad waa inay faa iidadu tahay mid lamida xoolaha uu horay uhaystay ee gaarayey nisaabka, tusaale geel ayuu horay ulahaa markaasuu geel kale faa iidey laakiin kamahelin xoolahaas naftooda ee sikale ayuu kusoo helay sida hibo ama dhaxal, markaas Abuu xaniifa wuxuu leeyahay waa laysku darayaa faa iidada iyo xoolihii hore, waxayna kuraacayaan tirada iyo muddadii lagazakayn jirey labadaba,

   Shaafici iyo Axmad waxay dheheen xaga nisaabka waa laysku darayaa xoolaha faa iidada ah iyo kuwa asalka ah, laakiin sanad cusub ayaa loo tirinayaa, tusaale wuxuu haystey 1000$ markaasuu faa iidey kun kale wuxuu kazakay nayaa kun kasta markuu taam noqdo ama dhamaado sanadkiisu,

   Imaamu maalik wuxuu kuraacay abuu xaniifa xaga xoolaha nool, xaga lacagtana wuxuu kuraacay Shaafici iyo Axmad,

    

3. -tansadexaad waa inuu yahay maalka lafaa iidey midka duwan nooca uu haysto, tusaale geelbuu haystey markaasuu faa iidey Lo,maalkaas laysuma geyn karo layskumana zakayn karo ee haduu yahay midgaaraya nisaab waxa laga rabaa zako gaarkiisaa noockasta oo kamida labada jinsi, midkastana gooni ayaa loogu tirinayaa sanadkiisa , haduusan gaarin nisaab waxzakaa lagamarabo waana qowlka jamhuurta culimada.

    

Zakadu inay kuwaajibeyso qofka naftiisa ee aney kuwaajibin maalka

Mad habka Xanafiyada, Maalikiyada iyo riwaayad shaafici leeyahay iyo riwaayad Axmad leeyahay waxay qabaan zakadu inay kuwaajitey maalka laftiisa,

laakiin qowlka labaad ee Shaafici iyo quwlka labaad ee Axmad waxay qabaan inay zakadu waajib kutahay qofka maalka leh naftiisa ee aney waajib ku ahayn maalka laftiisa,

Ibnu xazmi wuxuu rajaxay ama taageeray inay zakadu waajib kutahay qofka naftiisa wuxuna yiri, waxkhilaafa majiraan oo udhaxeya madaxda diinta ee waqtiga yagan ilaa waqtigii Rasuulka nabad gelyo iyo naxariisi korkiisa hanoqotee,

Maalka oo dhamaada markay zakadu waajibtey kadib intaan labixin 

Markay sugnaato zakada waajibnimadeedu maalka dhexdiisa ee sanad kasoo wareego ama beertii soogo’do markii halkaas lamarayo hadii maalkii dhumo ama dhamaado, zakadii dhamaanteed waxay waajib kutahay qofkii maalka lahaa dushiisa, haduu isagu dayacay ama yuu dayicine waa iskumid saasna waxaa qaba Ibnu Xazmi iyo mad habka Axmad intiisa caankaa (mash huurkaa), taasina waxay kutusinaysaa sidaynu horay kusoo marnay inay zakadu waajib kutahay qofka naftiisa ee maalka aney saarray,

laakiin Abuu Xaniifa wuxuu arkaa hadii maalku dhumo ama dhamaado dhamaantiis waxdayaca oo qofka xagiisa kayimidna aney jirin zakadii waaka dhacaysaa dushiisa, laakiin hadii xagiisa dayacu iy gabood falku kayimaado ee isagu sababta lahaa zakadii waalagu leeyahay, Waxay kaloo qabaan Shaafici, Xasan ibnu saalax,Isxaaq,Abuusowr, iyo Ibnumundir hadii maalkii dhumo intaaney usuuroobin zakada bixinteedii waaka dhacaysaa zakadii dushiisa, hadiise qaarkamida maalkii dhumo qaarkii kalena baaqiyahay waalaga rabaa zakadii, ibnu qudaamana saasuu taageeray,

Zakadii oo dayacantay markii lasoocay

Haduu sooco zakadii si uu usiiyo cidii mutaysatay inlasiiyo oo markaas ay dayacanto kuligeed ama qaarkeed waxaa dushiisaa qofkii hantida lahaa inuu keeno markale sababtoo ah isagaa luquntiisa laga rabaa ilaa uu gaarsiiyo cidii Alle amray inlagaarsiiyo,

Malabixin karaa qiimo udhigma hadii lawaayo noocii zakada,

 Mabanaana in ladhiibo qaymihii nooca nasku tilmaamay ee zakada in lawaayo maahee, sababtoo ah zakadu waacibaado, cibaadona kuma ansaxdo qaabkii sharcigu amray waxan ahayn,

Showkaani wuxuu yiri, sida xaqaa zakada waxa waajiba in lagabixiyo nooca laga zakeynayo laftiisa, loomana bedel qaadan karo qaymeheeda inay taasi suuroobi weydo maahee.

Zakada maalka lawadaago

Haduu yahay maalku midlawadaago ee kadhexeeya labaqof iyo wixii kabadan Kumawaajibayso zakadu midkoodna ilaa midkasta maalkiisu gaaro nisaab kaamil ah waana qowlka culumada intooda badan, laakiin waxaan kujirin maalka halkan looga hadlayo xoolaha nool dadka wadaaga oo ayagu waa isku zakagelayaan hadii laysku darsado xoolo ninkastaa leeyahay wax nisaab kayar, taasna horaan ugasoo hadalay,

Zakadoo laga cararo xukunkeeda

Maaliki, Axmad, Owzaaci, Isxaaq, Abuu cubeydin, waxay ragaasi kutageen in qokii hela maal gaaraya nisaab oo kamida noocyada maalka kuudoonaba hanoqdee haduu iibiyo intaanu sanaddkii dhamaan ama hiheeyo ama dhumiyo qaar kamida maalkii isagoo ulajeeda zako kacararid, zakadii waa lagarabaa waxana laga qaadayaa markii sanadku dhamaado waana haduu sidaas sameeyey markii zakada waajib nimadeedu soo dhowaatey ee sanadka aakhir kiisii kamida, laakiin haduu arinkaas sameeyey sanadka awalkiisii markaas zakadu kuma waajibayso sababtoo ah looma qaadan karo zako kacararid taas,

waxayna daliishadeen Suuratul qalam Aayadaha 17 ilaa 20aad waxayna kahadlaysaa qoladii kudhaaratay inuusan beertooda soogelin miskiin, saas awgeed Allaa kuciqaabay inay waayaan beertoodii meelay kutiil, waxayna kumutaysteen kacararid sadaqo masaakiin lasiiyo,

laakiin Shaafici iyo Abuu Xaniifa waxay dheheen marhadii maalkii nuqsaani kudhacday sanadkii oo an weli taam noqon (buuxsamin) zakadii waaka dhacaysaa dushiisa, wuxuuse noqonayaa qofkii saas sameeyey isagoo kacararayey zako qof denbaabey ee Alle kucaasiyey.

Cidda Zakada lasiinayo

Dadka zakad lasiinayaa waa sideed nooc, Allaah ayaan kucadeeyey qowlkiisa. Suuratu towba aayada 60aad, waxayna kalayihiin sidan soosocota labadan qolo ee uguhoreeya waa:

1-2 Fuqarada iyo masaakiinta,

waana kuwo baahan oo an heli karin waxkufilan baahidooda, waxaana kasoo horjeeda aqniyada oo ah dadka hodonkaa ama maalqabeen, kuwaasna horaan ugasoo hadallay qadarka qofku kunoqon karo qani ama maal qabeen, waana inuu haysto qadarkii nisaabka hanti gaadha islamarkaana kasaayida baahidiisa asalkaa isaga iyo caruurtiisa, waana waxlacuno, waxlacabo, dharka laxiranayo, guriga degaanka, gaadiidka laraaco, qalabka shaqada, iyo wixii lamida ee anlaga maarmi karin, hadaba qofkasta oo waaya qaddarkaas ansoo sheegnay waa faqiir ama sabool wuxuna mutaysanayaa inlasiiyo zakada,

Xadiiskii Mucaad ibnu jebel waxaa kamidahaa inuu rasuulku nabadgelyo iyo naxariisi korkiisa hanoqotee yiri (waxa laga qaadayaa kuwooda hodonkaa, waxana lagu celinayaa kuwooda saboolkaa)

Hadaba kan laga qaadayaa waakan maalqabeenkaa ee haysta maal gaaraya nisaab sidaan soo marnay, kanlagu celinayaana waakan isaga kasoo horjeeda waana kan saboolkaa ee anheli karin waxa uu haysto kan hodonka ahi, manajiro halkaan waxfarqiya oo udhexeeya faqiirka iyo miskiinka markii loo fiirsho xaga baahida iyo xaga mutaysiga zakada, masaakiintu waa qayb kamida fuqarada waxayna leeyihiin tilmaan gaara waxana jira xadiis ayku sugantahay wax kutusinaya inay masaakiintu yihiin fuqarada, kuwaasoo kadhawr sanaya tuugsiga dadkuna aney garanayn inay baahan yihiin waxaana lagu sheegay aayaddaan soo xusnay, sababtoo ah waxaa laga yaabaa inaan lagaran siday udhawrsoon yihiin ama isu qurxinayaan,

Abii hureera waxaa laga weriyey inuu rasuulkii Alle nabad gelyo iyo naxariisi korkiisa hanoqotee yiri (miskiinku maaha midka dadka kuwareegaya dushooda oo ay celinayso luqmad ama laba luqmadood, ama timir ama laba timrood, laakiin miskiinku waakaan heli karin qani nimo deeqda, lana garanayn (1) siwaxloogu sadaqaysto dushiisa, isuna taagayn suu dadka wax uweydiisto) waxa weryey bukhaari iyo muslim,

Ereybixin,
1-macnaa dadku magaranayaan inuu baahan yahay oo waxay arkaan dhawrsoo naantiisa iyo xishoodkiida.

dhamaan axaadiithta aan ku keenay meeshan gudaheeda ama dhexdeeda waxaan baraarujinayaanin laga heli karo qaar aan aad u quwad badnayn laakiin culimadu ay ixtijaajeen ama daliishadeen sidaa haloola socdo insha allaah maqaalada kalena waan sii wadaynaa insha allaah

wabillaahi tawfii

wasalaamu calaykum waraxmatullaahi wabarakatuh